Pierwsza trylogia „Z mgły zrodzony” to jedna z najlepiej domkniętych serii fantasy, jakie czytałem. Ma nierówne tempo, a trzeci tom startuje zaskakująco ciężko. Wszystko, co Sanderson zasiał w pierwszej części, ostatecznie jednak wraca i znajduje wyjaśnienie. Zakończenie zostaje w głowie na długo, choć nie jest takie, jakiego oczekiwałem.
Era pierwsza w skrócie
Cykl „Z mgły zrodzony” jest podzielony na ery. Pierwsza to zamknięta trylogia o Ostatnim Imperium, którą można przeczytać jako kompletną historię. Kolejne ery dzieją się w tym samym świecie, ale setki lat później, z nowymi bohaterami.
Recenzję pierwszego tomu napisałem osobno. Tutaj skupiam się na tym, jak sprawdza się cała trylogia. Do sekcji „Strefa spoilerów” recenzja nie zdradza niczego istotnego.
| Tom | Punkt wyjścia | Tempo | Moja ocena |
|---|---|---|---|
| 1. Z mgły zrodzony | Grupa złodziei planuje obalić Ostatniego Imperatora | Równe, rośnie z każdym rozdziałem | Świetny start: nowatorska magia i budowanie postaci |
| 2. Studnia Wstąpienia | Trudy rządzenia, gdy zwycięstwo już nastąpiło | Najwięcej akcji w całej trylogii | Bardzo dobra akcja, ale bohaterowie kręcą się w kółko |
| 3. Bohater Wieków | Świat się rozpada, a bohaterowie szukają ratunku | Ociężały początek, potem nie da się oderwać | Najsłabszy start, najmocniejsze zakończenie |
Tom 2: Studnia Wstąpienia
Drugi tom robi coś, na co rzadko decydują się autorzy fantasy. Pokazuje, co dzieje się po wielkim zwycięstwie. Obalenie tyrana okazuje się łatwiejsze niż rządzenie tym, co po nim zostało. Miasto jest otoczone przez wrogów, sojusze są kruche, a ideały zderzają się z polityką.
To właśnie tutaj akcja jest najbardziej dynamiczna. Oblężenie, intrygi i walki allomantów nie pozwalają się nudzić, a allomancja, którą poznaliśmy w pierwszym tomie, pokazuje pełnię swoich możliwości.
Mam jednak jeden zarzut. Vin i Elend przez sporą część książki kręcą się w kółko, zarówno wokół siebie, jak i po mapie. Ich relacja stoi w miejscu, wciąż wracają te same wątpliwości, a podróże bohaterów miejscami wydają się wydłużane na siłę. Przy tak dobrze prowadzonej akcji ten spadek napięcia jest wyraźnie odczuwalny.
Bardzo podobało mi się natomiast to, jak Sanderson pokazuje Elenda w roli władcy. Młody idealista, który w pierwszym tomie czytał książki na balach, musi teraz nauczyć się rządzić, przemawiać i podejmować decyzje, które nie wszystkim się spodobają. Jego przemiana jest powolna, momentami bolesna i bardzo wiarygodna. To jeden z najlepiej poprowadzonych wątków całej trylogii.
Drugi tom porusza też ciekawe pytania polityczne. Czy dobry władca powinien trzymać się zasad, nawet jeśli przez to przegra? Czy demokracja ma szansę w świecie, który przez tysiąc lat znał tylko tyranię? Sanderson nie daje prostych odpowiedzi, a oblężenie miasta staje się dla tych pytań świetnym tłem.
Tom 3: Bohater Wieków
Trzeci tom najgorzej mi się zaczynał. Początek jest ociężały i rozwleczony, zupełnie nie w stylu Sandersona, który zwykle od pierwszych stron potrafi wciągnąć w historię. Akcja jest rozrzucona między kilka wątków, a pierwsze rozdziały bardziej przygotowują grunt, niż niosą samą opowieść. Były momenty, w których musiałem się zmuszać do lektury.
Warto jednak przetrwać ten fragment, bo druga połowa książki to zupełnie inna historia. Ostatnie około 300 stron przeczytałem w jeden dzień. Sanderson słynie z kulminacji, w której wszystkie wątki zbiegają się w jednym miejscu, i tutaj pokazuje to w najlepszym wydaniu.
Trzeci tom zaskoczył mnie też kilkoma elementami, których się nie spodziewałem. Największe wrażenie zrobiły na mnie kandry, tajemnicze istoty, które okazują się znacznie ważniejsze dla historii świata, niż można by przypuszczać po pierwszym tomie.
Trzeci tom jest też najbardziej mroczny z całej trylogii. Świat dosłownie się rozpada, popiołu jest coraz więcej, a mgły stają się coraz groźniejsze. Po raz pierwszy miałem poczucie, że bohaterowie mogą naprawdę przegrać, a stawką nie jest już władza nad jednym miastem, tylko przetrwanie całego świata.
Bohaterowie przez trzy tomy
Sanderson już w pierwszym tomie pokazał, że potrafi budować postacie, ale dopiero cała trylogia pokazuje, jak daleko potrafi je poprowadzić. Vin przechodzi drogę od nieufnej ulicznicy do kogoś, od kogo zależy los świata, i ani na moment nie traci przy tym swojego charakteru. Elend z naiwnego szlachcica staje się przywódcą, który rozumie, że dobre intencje nie wystarczą.
Najbardziej poruszyła mnie jednak historia Sazeda. Spokojny terrisański uczony w trzecim tomie przechodzi kryzys wiary, a jego poszukiwania sensu należą do najbardziej osobistych fragmentów całej serii. Swoją drogę dostaje też Spook, który z cichego chłopaka z pierwszego tomu wyrasta na jednego z ważniejszych bohaterów finału.
Drugi plan nie jest tu tylko tłem. Członkowie dawnej drużyny Kelsiera dostają własne wątki i własne decyzje, a ich losy mają znaczenie dla całości. Dzięki temu świat wydaje się żywy, a nie zbudowany tylko wokół dwójki głównych bohaterów.
Jak trylogia spina się w całość
Największą siłą trylogii jest to, jak konsekwentnie Sanderson ją zaplanował. Wiele drobiazgów z pierwszego tomu, które wydawały się elementami tła, w trzecim okazuje się kluczowymi wskazówkami. Mgły, których ludzie boją się od pierwszych stron, popiół sypiący się z nieba i fragmenty dziennika na początku rozdziałów – to wszystko ostatecznie składa się w spójny obraz.
Trzeci tom wyjaśnił mi sporo rzeczy, które wcześniej uwierały. Dowiadujemy się, skąd brało się szaleństwo Zane’a, czym naprawdę są mgły i dlaczego niektórzy ludzie chorują po kontakcie z nimi. Takie domknięcia dają dużą satysfakcję: zamiast wrażenia, że autor improwizował, mamy poczucie, że odpowiedzi czekały na nas od początku.
Warto dodać, że trylogia wyjaśnia też wątpliwość, o której pisałem przy pierwszym tomie. Rozróżnienie między szlachtą a skaa nabiera w kolejnych częściach większego sensu i przestaje być tylko tłem społecznym.
Magia, która rośnie razem z historią
W pierwszym tomie zachwycała mnie allomancja, czyli „spalanie” metali. W kolejnych częściach Sanderson rozwija dwa kolejne systemy, które również opierają się na metalach. Feruchemia, z której korzysta Sazed, pozwala gromadzić własne cechy, na przykład siłę czy pamięć, i używać ich później. Trzeci system, hemalurgia, jest najmroczniejszy i to właśnie on wyjaśnia wiele tajemnic związanych z Inkwizytorami.
Najbardziej podoba mi się to, że wszystkie trzy systemy mają spójne zasady i łączą się ze sobą. To nie są kolejne „moce” wyciągane z kapelusza, kiedy fabuła ich potrzebuje. Każdy z nich ma swoją logikę, koszt i ograniczenia, a zrozumienie, jak działają razem, jest kluczem do rozwiązania zagadki całej trylogii.
Strefa spoilerów
Uwaga: od tego miejsca zdradzam kluczowe wydarzenia z drugiego i trzeciego tomu, w tym zakończenie. Jeśli nie czytałeś trylogii, przejdź od razu do werdyktu.
Studnia Wstąpienia
Lokalizacja Studni nie była dla mnie zaskoczeniem. Od pewnego momentu podejrzewałem, że bohaterowie szukają jej daleko, choć przez cały czas mają ją pod nosem w Luthadel. Zaskoczyło mnie natomiast to, co wydarzyło się przy samej Studni. Decyzja Vin, która wydawała się szlachetna i jedyna słuszna, okazuje się dokładnie tym, czego chciał przeciwnik. To odwrócenie sprawia, że zakończenie drugiego tomu stawia całą trylogię w nowym świetle.
Zane, mgły i choroby
W trzecim tomie wiele wcześniejszych zagadek dostaje odpowiedź. Głos, który słyszał Zane, nie był zwykłym szaleństwem. Mgły nie są wrogiem, za jakiego uważali je ludzie, a choroby po kontakcie z nimi mają swój cel. Rola kandr i świadomie zachowanej przez nie wiedzy to jedno z najlepszych zaskoczeń całej serii.
Co z Marshem?
Jeden wątek został dla mnie otwarty. Mowa o Marshu, bracie Kelsiera, który jako Inkwizytor przez cały trzeci tom jest narzędziem przeciwnika. Wiemy, przez co przechodził i że gdzieś w środku wciąż walczył. Trylogia nie mówi jednak jasno, co dzieje się z nim po ostatecznej bitwie. Możliwe, że coś przeoczyłem, ale na tle tak starannie domkniętych wątków ten wyraźnie odstaje. Z tego, co wiem, Sanderson wraca do tej postaci w późniejszych książkach z tego świata, więc być może zostawił ją otwartą celowo.
Happy end bez happy endu
Jestem miłośnikiem happy endów, a tutaj dostałem coś, co najlepiej nazwać happy endem bez happy endu. Świat zostaje uratowany i odbudowany w lepszej formie, ale cena jest wysoka. Vin i Elend, bohaterowie, z którymi spędziłem trzy grube tomy, nie dożywają nowego świata.
Po zastanowieniu muszę przyznać, że to zakończenie jest konsekwentne. Cała trylogia mówi o poświęceniu i o tym, że zwycięstwo ma swoją cenę. Zwykły happy end byłby łatwiejszy, ale mniej uczciwy wobec tej historii. Mimo to, jako czytelnik, który lubi, gdy bohaterowie dostają swoje „i żyli długo i szczęśliwie”, czułem niedosyt.
Werdykt
Pierwsza era „Z mgły zrodzony” to trylogia, która zyskuje z każdym tomem, nawet jeśli nie z każdym rozdziałem. Drugi tom daje najwięcej akcji, choć bohaterowie gubią w nim kierunek. Trzeci zaczyna się ciężko, ale kończy tak, że trudno odstawić książkę przed ostatnią stroną. Największe wrażenie robi to, jak starannie Sanderson zaplanował całość. Prawie każda zagadka z pierwszego tomu znajduje odpowiedź.
Zakończenie nie jest tym, na które liczyłem, ale rozumiem, dlaczego musiało takie być. Polecam całą trylogię każdemu, kto lubi fantasy z przemyślanym światem i nie boi się historii, które nie kończą się tak, jak byśmy chcieli. A początek trzeciego tomu warto po prostu przetrwać, bo nagroda jest tego warta.